پنج شنبه, 25 آبان 1396 ساعت 01:43

امداد رسانی تغذیه ای بهتر در حوادث غیر مترقبه: درس های آموخته شده از زلزله بم

بررسي مشكلات مختلف پس از بروز حوادث غیر مترقبه براي مردم آسيب ديده از حادثه از اهميت زيادي برخوردار است. يكي از مهمترين مشكلات پس از بروز زلزله مدیریت و هماهنگی در تأمين و توزيع مواد غذايي در بين مردم آسيب ديده است. بر همین اساس هدف این پژوهش بازشناسی مسائل و تجربیات در زمینه امدادرسانی تغذیه ای در زلزله می باشد.

روش کار: پژوهش حاضر مطالعه ای کیفی از نوع پدیدار شناسی است. با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند، با 10 نفر از افرادی که تجربه امداد رسانی در زمینه تغذیه در زلزله بم را داشته اند مصاحبه شد. درتحلیل داده های مصاحبه ها از روش تجزیه و تحلیل کلایزی استفاده شد.

یافته ها: یافته های این پژوهش شامل شناسایی 4 موضوع اصلی و 19 موضوع فرعی در زمینه چالش های موجود در امدادرسانی تغذیه ای در زلزله بود. موضوعات اصلی شامل مشکلات مدیریتی، امداد رسانی ،زیر ساختی و اجرایی تغذیه ای بود.

نتیجه گیری: از مشکلات اصلی در امدادرسانی تغذیه، عدم پیش بینی و تدوین برنامه خاص الگوی تغذیه ای مناسب و نیاز سنجی تغذیه ای مردم آسیب دیده در شرایط بحران است. تشکیل تیم های تخصصی ،آموزش تغذیه به افراد مسئول در تیم و استفاده از دانش کارشناسان، از جمله گام های مهم جهت رفع این مشکلات در شرایط بحران است که از وظایف مسئولین ذیربط است.


مقدمه:

بلایای طبیعی رخدادهایی هستند که در وقوع آن ها انسان ها دخالت مستقیم ندارند ولی به علت گستردگی تاثیرات مخرب بر منابع مادی و انسانی و قطع روند طبیعی حیات جامعه، خارج از ظرفیت تطابق جامعه بوده و پتانسیل ایجاد بحران های بزرگ را دارا می باشند(1). به طوری که بین سال های 2000 تا 2011 میلادی بلایای طبیعی جان بیش از 950 هزار انسان را گرفته، 124 میلیارد نفر را زخمی و زندگی بیش از 2 میلیارد نفر را تحت تاثیر قرار دادند(2) و بیش از 1000 میلیارد دلار در سال هزینه به بار آورده اند(3).

ايران از نظر وقوع بلاياي طبيعي مقام ششم جهان را دارا بوده و يكي از 10 منطقه زلزله خيز جهان محسوب مي گردد. بطوريكه حدود 69 % از مساحت آن بر روي گسل هاي زلزله قرار دارد. در قرن گذشته تعداد 20 زلزله با قدرت 6 ريشتر در ايران رخ داده است كه 500 هزار كشته به همراه داشته است(6). یکی از سهمگین ترین زلزله هایی که در ایران رخ داده است، زلزله بم می باشد. بم شهری است با پیشینه تاریخی 2000 ساله که در جنوب شرقی ایران و در فاصله 190 کیلومتری استان کرمان واقع شده است. در تاریخ 26 دسامبر سال 2003 زمین لرزه ای به بزرگی 8/6 در مقیاس ریشتر در بم رخ داد که در این زلزله حدود 40000 نفر جان خود را از دست دادند و بیش از 30000 نفر آسیب دیدند (7).

معمولاً پس از وقوع زلزله، وضعيت تأمين، نگهداري و توزيع مواد غذايي با هرج و مرج و بي نظمي شديد همراه بوده و مشكلات زيادي براي مردم آسيب ديده و مسئولين ايجاد مي نمايداین وضعیت ناشی از تخريب مراكز توليد مواد غذايي (كارخانجات صنايع غذايي، دامداري ها، مرغداري ها، كشتارگاهها)، مراكز ذخيره مواد غذايي (انبارها، سردخانه ها، سيلوها) و مراكز توزيع مواد غذايي (فروشگاهها، مراكز پخش و ...) مى باشد و در بين مردم اضطراب و نگراني شديدي ايجاد مي نماید (8و9).
بنابراين يكي از مهمرين وظايف مدیریت بحران، برنامه ريزي دقيق براي تأمين نيازهاي تغذيه اي مردم آسيب ديده است. هر قدر كه اين برنامه ريزي دقيق تر و روشن تر باشد، پس از وقوع حادثه با مشكلات كمتري مواجه خواهيم شد(10). در اين ارتباط تأمين انرژي كافي براي عموم مردم، توجه به گروه هاي آسيب پذير (كودكان، سالمندان، بيماران، مادران شيرده)، ایجاد تنوع غذايي در سبد غذایی، تهيه امكانات نگهداري غذا، جلوگيري از فساد و مسموميت هاي غذايي، استفاده از روش هاي مناسب توزيع غذا و جلب اعتماد و رضايت مردم از اهميت بسيار زيادي برخوردار است(11،12). براي اين منظور مي توان از جداول نيازهای تغذيه اي توصيه شده روزانه سازمان بهداشت جهاني و كميته برنامه ريزي غذايي جهاني سازمان ملل متحد استفاده نمود (13،14) و اقدامات مناسب در توزيع صحيح مواد غذايي، بین تمام گروه هاي جمعیتی را مد نظر قرار داد(15).

تجربه حوادث گذشته در دنیا و کشور ایران، از جمله زلزله بم، نشان می دهد که موضوع تأمين و توزيع مواد غذايي مورد نياز مردم آسيب ديده، بویژه در روزهای اول بعد از وقوع حادثه، يكي از مشكلات مهم و اساسي سیستم مدیریت بحران در این شرایط محسوب می شود.

این پژوهش با هدف تجزیه و تحلیل تجربیات مدیران بهداشت و درمان از چالش های موجود در زمینه تامین سبد مواد غذایی و سیستم ارایه خدمات تغذیه ای در زلزله بم انجام پذیرفته است. آشنایی با مشکلات و موانع موجود در این زمینه می تواند در برنامه ریزی استاندارد زنجیره تامین و توزیع مواد غذایی در زمان وقوع بحران های آینده کمک کننده باشد.

روش کار:

پژوهش حاضر یک مطالعه کیفی با رویکرد پدیدارشناسی است. هدف مطالعه پدیده شناسی، تشریح و توضیح ساختار یا ماهیت تجارب زنده در مورد یک پدیده است و در جستجوی و ارائه یک معنا و مفهوم واحد است که نماد ماهیت و ذات آن پدیده و توصیفی دقیق از تجارب زنده روزمره آن پدیده باشد. در مطالعه پدیدارشناسی منبع اصلی داده ها، گفتگوهای عمیق محقق و شرکت کنندگان به عنوان همکاران تحقیق است(16).

این پژوهش در تابستان سال 1393 در دانشگاه علوم پزشکی کرمان انجام پذیرفت. روش نمونه گیری هدفمند بود. افرادی که در زمان زلزله بم در زمینه امداد رسانی تغذیه ای فعالیت داشته اند، و علاقمند به شرکت در مطالعه و بیان مشکلات متعدد در امدادرسانی تغذیه ای در تجربیات خود بودند برای انجام مصاحبه انتخاب شدند. سوالات راهنما برای مصاحبه نیمه ساختار یافته بر اساس بررسی متون و یک مصاحبه عمیق با یکی از مصاحبه شوندگان که ابتدای پژوهش انجام گرفت طراحی شد. سوالات مصاحبه چندین بار توسط پژوهشگران، مورد بازبینی و نهایتا مورد تایید قرار گرفت.

موضوع اصلی پژوهش، جنبه های مختلف امدادرسانی تغذیه ای مانند تعیین نوع و میزان مواد غذایی، نحوه تامین، انتقال، نگهداری، توزیع مواد غذایی بین مردم، در هر مصاحبه که به طور متوسط بین 60 تا 90 دقیقه به طول انجامید مورد بررسی قرار گرفت. مصاحبه ها در مصاحبه دهم به اشباع رسید و گردآوری اطلاعات در این مرحله متوقف شد. پژوهشگران بعد از انجام هر مصاحبه در اولین زمان ممکن و پس از چندبار گوش دادن اطلاعات ضبط شده را به صورت کلمه به کلمه روی کاغذ پیاده نمودند. علاوه بر این یادداشت برداری همزمان با ضبط و ثبت داده ها در طول اجرای مصاحبه نیز لحاظ گردید. در قسمت یافته ها حرف (م) به همراه شماره به معنی مصاحبه شونده ای است که از او نقل قول شده است.
در این مطالعه تحلیل داده ها از همان مصاحبه اول و به موازات انجام مصاحبه ها و با استفاده از روش کلایزی انجام شد بدین صورت که ابتدا تمام اطلاعات به دقت خوانده شد به گونه ای که قابل فهم برای محقق باشد. در دومین گام تمام کلمات و جملاتی که در ارتباط با پدیده موردنظر بود استخراج و کدگذاری شد. سپس با خواندن مجدد اطلاعات و دسته بندی آن ها، تم ها (درون مایه ها) به دست آمد. در این مرحله پژوهشگر سعی داشت روابط بین تم ها و جملات مربوط به آن ها را و همچنین ارتباط بین تم ها را بیابد و توصیف جامعی از پدیده به دست آورد.

به منظور دستیابی به صحت و اعتبار مطالعه، معیارهای معتبر بودن(مقبولیت Credibility)، اطمینان پذیری(اعتماد پذیری Dependability) و قابلیت تایید (تصدیق پذیری Confirmability) داده ها مورد بررسی قرار گرفت. برای تضمین معتبر بودن، از شرکت کنندگان در مطالعه بهره گیری شد و آنها نظرات خود را در مورد یافته های پژوهش و نیز هماهنگی یافته ها به محققین ابراز نمودند، همچنین تعمق مشارکتی پیرامون موضوعات پدیدار شده توسط تیم تحقیق در مراحل مختلف مطالعه انجام گرفت. قابلیت تصدیق و تایید این پژوهش با حفظ مستندات در تمام مراحل پژوهش تضمین شد. علاقمندی پژوهشگران به پدیده تحت مطالعه، تماس طولانی مدت با داده ها و همچنین تلاش برای کسب نظرات دیگران در این زمینه از دیگر عوامل تضمین کننده قابلیت تایید داده ها بودند. همچنین از آنجایی که پژوهش حاضر به صورت تیمی و با راهنمایی و نظارت صاحب نظران انجام گردیده است، هم اطمینان پذیری و هم قابلیت تایید آن فراهم شده است.


اصول اخلاقی:

در تمامی مراحل انجام مطالعه از جمع آوری داده ها تا پایان تحلیل و گزارش یافته ها، مواردی همچون رضایت آگاهانه، حفظ گمنامی، محرمانه بودن اطلاعات و حق خروج از مطالعه در زمان دلخواه رعایت شد.

نتایج
میانگین سن افراد مصاحبه شده 40 سال بود و همه این ا فراد مرد بودند.
از تجزیه و تحلیل داده ها در این پژوهش، چهار کد اصلی (ساختارهای معنی دار) از نقل قول ها استخراج گردیدند که یافته های اصل پژوهش حاضر را تشکیل می دهند. کدهای اصلی عبارتند: مشکلات مدیریتی ، مشکلات تغذیه ای، مشکلات زیرساختی و مشکلات اجرایی (جدول 1).

مشکلات مدیریتی: مواردی که به عنوان موضوعات فرعی در این دسته قرار گرفته اند شامل عدم وحدت فرماندهی، تعدد مراکز تصمیم گیری، عدم وجود نظارت و مدیریت صحیح، عدم وجود هیئت متمرکز جهت دریافت کمک ها، دخالت دستگاه های مختلف در امورات یکدیگر می باشد. شرکت کنندگان در این مطالعه در خصوص موارد مرتبط با موضوعات اصلی و فرعی قرار گرفته در این گروه به مواردی همچون دخالت در امور یکدیگر، انجام کارهای موازی، عدم تناسب نیروهای انسانی با نیازها، دخالت مسئولان کلان و تصمیم گیری های نادرست، عدم تناسب در تقسیم کار، مشخص نبودن وظایف تیم ها و نبود نظارت بر تیم ها اشاره نمودند.

از اظهارات شرکت کنندگان در این زمینه عبارت است از: "یک فرمانده متمرکز نداشتیم هر کسی برای خودش بود و هر کاری که خودشان فکر می کردند درست است، انجام می دادند." (م.3). " در مواقع بحران همه فکر می کنند باید خودشان تصمیم سازی کنند و کار اصلی خودشان را فراموش می کردند." (م.5). " در مبدا و مقصد هیچ کسی به عنوان مسئول دریافت و ارسال کمک ها تعریف نشده بود. مواد غذایی از شهرها به کرمان می رسید ولی هیچ کس نبود که به موقع آنها را تحویل بگیرد و بیشتر مواد غذایی بخاطر همین موضوع خراب و فاسد می شدند." (م.1).

مشکلات امداد رسانی تغذیه ای: موضوعات فرعی که از مصاحبه های شرکت کنندگان استخراج گردید و در بخش موضوع اصلی مشکلات تغذیه ای قرار گرفته اند شامل: عدم آشنایی مسئولان نان با نیازهای اساسی غذایی انسان در شرایط معمول و بویژه در شرایط بحران، عدم توجه به رعایت تنوع غذایی در کمک های غذای ارسالی، پایین بودن کیفیت تغذیه ای مواد غذایی، همخوان نبودن فرهنگ مصرف مواد غذایی واراداتی با فرهنگ ایرانی و یا عدم آشنایی با نحوه نگهداری و چگونگی مصرف مواد غذایی توسط اسیب دیدگان از حادثه بود.

شرکت کنندگان در راستای موضوعات استخراج شده به مواردی همچون عدم شناخت از مشخصات کلی جمعیت قبل از وقوع حادثه از جمله جمعیت گروه های آسیب بذیر تغذیه ای منطقه، فرهنگ، عادات و الگوهای غذایی آنان، و درنتیجه عدم رعایت تطابق بین نیازهای تغذیه ای جمعیت آسیب دیده و دریافت کمک های غذایی ارسالی، توزیع مداوم مواد غذایی کنسرو شده، عدم توجه به تاریخ انقضای مواد غذایی بسته بندی شده، عدم آشنایی مردم با انواع مختلف مواد غذایی اهدایی ازسایر کشورهای در منطقه اشاره نمودند.

نقل قول های شرکت کنندگان در این زمینه عبارت بودند از: " در بحث سازماندهی غذا دیدگاه جامعی از نظر انواع غذا های مورد نیاز ارسالی به منطقه وجود نداشت به عنوان مثال شیرخشک أصلا وجود نداشت" (م.8). " سازمان جهانی بهداشت به ما گفت چرا هر وعده به مردم کنسرو می دهید، باید در وعده های غذایی تنوع وجود داشته باشد، این روش شما صحیح نیست " (م.1). " خیلی از کمک های خارجی برای ما شناخته شده نبودند، مثلا یک ماده خوراکی بود که ما تا حالا ندیده بودیم و طریقه مصرفش را نمی دانستیم" (م.1).

مشکلات زیر ساختی: موضوعات فرعی استخراج شده براساس اظهارات مصاحبه شوندگان در این دسته شامل عدم ارزیابی ظرفیت های مختلف بالقوه موجود در تولید غذا در منطقه، عدم هماهنگی سازمان های کمک کننده مبدا، عدم وجود امکانات نگهداری موادغذایی، ارسال غیرهدفمند کمک ها و عدم حضور کارشناسان تغذیه و بهره برداری از دانش تغذیه ای آنان به منظور بررسی انواع مشکلات تغذیه ای و نیاز های تغذیه ای جمعیت زلزله زده بود.

در این خصوص مشارکت کنندگان به مسائلی همچون نا مشخص بودن مکان سردخانه ها، عمده فروشی ها و مکان هایی که بتوان در مواقع بحران از آنها استفاده کرد، نبود یک ساختار مشخص در ارسال کمک ها، عدم شناخت امکانات و تجهیزات نگهداری مواد غذایی برای جلوگیری از ایجاد فساد آنها اشاره نموده اند.

مصاحبه شوندگان در این زمینه اظهار داشتند که: " بم مرکز سردخانه های کرمان بوده أصلا سردخانه ها شناخته نشد و سامان دهی سرخانه انجام نشد " (م.10). " ما ابتدا باید فکری برای نگهداری غذاها می کردیم. این همه غذا و مواد غذایی می رسید و ما هیچ مکانی برای نگهداری نداشتیم. مردم هم که آواره شده بودند و جایی نداشتن که نگهداری کنند" (م.4). " متاسفانه ما در بم کارشناس تغذیه ای نداشتیم که با توجه به شرایط بومی منطقه و سلایق مردم دقیقا ما را راهنمایی و نیازها را شناسایی کند که ما به دنبال چه چیزی باشیم" (م.5).

مشکلات اجرایی: افراد مصاحبه شونده که زلزله بم را تجربه کرده بودند از مسایل و چالش ها یی در این زمینه صحبت نمودند که وجود آنها ارائه خدمات مناسب را دچار مشکل کرده بود. از موضوعات فرعی استخراج شده که در این تم اصلی قرار می گیرند مانند توزیع نادرست مواد غذایی، عدم وجود برنامه مناسب جهت شناسایی افراد زلزله زده از افراد سواستفاده گر، عدم تامین به موقع مواد غذایی، تغذیه تیم های اجرایی و وجود سارقین در منطقه می باشند.

در این ارتباط طرح عواملی همچون نبود تیم کاری منسجم جهت توزیع مواد غذایی که سیب توزیع ناعادلانه مواد غذایی در جمعیت می شد. وجود افراد سو استفاده گر در منطقه که خود را از افراد زلزله زده می دانستند، نبود نظارت کافی بر انبارهای مواد غذایی برای حفاظت از آنها در مقابل سارقین منتج به استخراج موضوعات فرعی اشاره شده گردید.

از نقل قول های مربوط به این قسمت عبارت است از: " برنامه مشخصی برای توزیع غذا نبود هرکی به هر کی بود" (م.4). " یکی دو روز بعد از زلزله افرادی به ما مراجعه می کردند و درخواست مواد غذایی میکردند که این افراد معلوم بود بومی نیستند و افراد غیر بومی هستند " (م.3). " مردم دسته جمعی و خانوادگی یک تیم تشکیل می دادند و می آمدند برای کمک، وقتی که می رسیدن می گفتن ما رسیدیم حالا چی بخوریم" (م.1). " یه گروه از یه شهر اومدن بم اونجا بهشون نان نرسید بعد زنگ زدن به شهرشان که آقا اینجا نان نیست نان بفرستین بیاد" (م.1،5).

 

جدول 1: موضوعات اصلی و فرعی استخراج شده از مصاحبه ها


کد های اصلی
کد های فرعی
مشکلات مدیریتی
  • عدم وحدت فرماندهی و تعدد مراکز تصمیم گیری
  • عدم وجود نظارت
  • عدم وجود هیئت متمرکز جهت دریافت کمک ها
  • دخالت دستگاه های مختلف در امورات یکدیگر
مشکلات تغذیه ای
  • عدم آشنایی با نیازهای تغذیه ای جمعیت
  •  پایین بودن کیفیت مواد غذایی  
  • عدم توجه به تنوع غذایی در کمک های ارسالی
  • عدم همخوانی مواد غذایی خارجی با فرهنگ ایرانی
مشکلات زیر ساختی
  • عدم ارزیابی ظرفیت های منطقه
  • عدم هماهنگی سازمان های کمک کننده مبدا
  • عدم وجود امکانات نگهداری
  • ارسال غیرهدفمند کمک ها
  • عدم استفاده از کارشناسان تغذیه ای
مشکلات اجرایی
  • عدم توزیع صحیح مواد غذایی
  • عدم برنامه مناسب جهت شناسایی افراد زلزله زده از افراد سواستفاده گر
  • عدم تامین به موقع مواد غذایی
  • تغذیه تیم های اجرایی
  • وجود سارقین

 

بحث:

مدیریت تغذیه در بحران یک مساله بین بخشی و بین سازمانی است که در آن سازمان های ذیربط در زمینه پیش گیری، آمادگی، پاسخ دهی و نو توانی باید برنامه ریزی و همکاری نمایند(17). يكى از مهمترين وظايف مسئولين بهداشت و سلامت جامعه قبل از وقوع بحران ها، مطالعه و برنامه ريزي دقيق در مورد چگونگي تأمين، نگهداري و توزيع مواد غذايي پس از وقوع حادثه است.

در این مطالعه با انجام مصاحبه های عمیق با تعدادی از افراد دست اند کار امدادرسانی تغذیه ای در زلزله بم مسائل و مشکلات مرتبط با امداد رسانی تغذیه ای در زمان زلزله مشخص گردید. در این بررسی مشخص شد که نبود مدیریت صحیح در مواقع بحران باعث بروز مشکلات عدیده ای در این زمینه می شود. عدم مدیریت صحیح در منطقه باعث به وجود آمدن مشکلاتی از قبیل تعدد مراکز تصمیم گیری، موازی کاری ها و دخالت گروهها و تیم ها در امورات یکدیگر شده بود.

در مطالعه فرج زاده و همکاران(18) نیز به این موضوع اشاره گردیده است و نبود مدیریت صحیح و نداشتن یک برنامه مدون از دلایل اصلی مشکلات به وجود آمده در زمینه تغذیه در زلزله بوده است. همچنین بر اساس مطالعات صورت گرفته در اندونزی و چین، عدم وجود یک برنامه از پیش تعیین شده در هنگام مواجهه با بلایای طبیعی یکی از مشکلات اصلی در بحران بوده است(19).

نتایج مطالعه حاضر نشان داد که وجود مشکلات تغذیه ای در زلزله از جمله مهمترین مشکلات اصلی مسئولین در زمان زلزله بم بوده است.

همچنین توکلی در مطالعه خود عنوان می کند که طبق نظر 5/82 درصد مردم و تمامي مسئولين مورد مصاحبه در دو هفته اول زلزله هيچ گونه تنوع غذايي وجود نداشته و با اينكه گروههاي آسيب پذير به مواد گوشتي، ميوه و لبنيات نياز داشتند، نان و كنسرو تنها غذاي مردم را تشكيل مي داده است(20).

اگر چه طبق نظر سازمان بهداشت جهاني يكي از بهترين شيوه ها براي تغذيه مردم در روزهاي اول استفاده از كنسروهاي غذايي است اما بايد اين كنسروها داراي تنوع باشند و با استفاده از انواع غذاهاي آماده (Ready to Eat) و انواع كنسروهاي گوشتي و گياهي و مصرف كمپوت ها ذائقه مطلوبي را ايجاد نمود(17).

كميته مشترك WHO/ FAO براي شرايط اضطراري نظير زلزله جيره خاصي را پيشنهاد نموده است كه مي تواند نيازمندي هاي تغذيه اي افراد آسيب ديده بويژه گروه هاي آسيب پذير را تأمين نمايد(13). با توجه به این بررسی مهمترین مسایلی که در این زمینه مسئولین ملی باید به آن توجه کنند عبارت از تدوین الگوی غذایی مناسب، توجه به تنوع غذایی و کیفیت مواد غذایی در هنگام بحران، فراهم نمودن جیره غذایی مناسب و متنوع، و دقت در درخواست و قبول کمک های غذایی خارجی.

مشکلات زیرساختی

مشکلات زیرساختی نیز در این مطالعه مورد بررسی قرار گرفته اند که عدم وجود امکانات نگهداری، عدم استفاده از کارشناسان تغذیه ای و ارسال غیر هدفمند کمک ها از مهم ترین مشکلات بود. فرج زاده در مطالعه خود اظهار می کند که طبق نظر تمامي مسئولين و 99 % مردم مصاحبه شونده در توزيع مواد غذايي از كارشناسان تغذيه و بهداشت استفاده نگرديد و همچنين در 78 % موارد از افراد غيركارشناس و غيربومي استفاده گرديده است.

عدم استفاده از كارشناسان باعث گرديد كه از نظر مسئولين و مردم آسيب ديده، توزيع مواد غذايي برحسب نياز گروههاي ويژه صورت نگيرد(18). همچنین موسی زاده و همکاران(21) در مطالعه خود بیان می کند که در زلزله بم ارسال کمک ها و هدایا غیر هدفمند بوده و با نیازهای واقعی تطابق نداشته است که بیانگر تایید نتایج این پژوهش است.

يكي از موارد مهم براي تأمين مواد غذايي مورد نياز مردم آسيب ديده در نظر گرفتن مراكزي در اطراف منطقه براي نگهداري و ذخیره مواد غذايي مورد نياز است و تعيين اين مراكز در استان قبل از وقوع حادثه مي تواند براي استانهاي همجوار مفيد واقع گردد.

در زمینه مسائل اجرایی مشخص چگونگي توزيع مواد غذايي از اهميت بسيار زيادي برخوردار است زيرا حتي اگر تمامي مراحل تأمين و نگهداري مواد غذايي نيز به درستي انجام گرفته باشند ولي توزيع آنها به مشكل مطلوبي صورت نگيرد، علاوه بر ايجاد نارضايتي در بين مردم آسيب ديده، تمامي زحمات را به هدر خواهد داد كه اين موضوع در زلزله بم مشاهده شد و علي رغم تمام كمك هاي داخلي و بين المللي با نارضايتي مردم آسيب ديده همراه بود(14).

مهمترين نكاتي كه در توزيع مواد غذايي بايستي مورد توجه قرار گيرند عبارتند از: روش توزيع، رعايت عدالت، رعايت احترام به شخصيت مردم، استفاده از كارشناسان تغذيه و بهداشت و افراد بومي، توجه به نيازهاي تغذيه اي گروه هاي آسيب پذير، نظارت دقيق مسئولين بر توزيع، كسب رضايت مردم آسيب ديده.

نتایج حاضر در مطالعه توکلی نیز تایید شده اند كه طبق نظر مردم هيچگونه برنامه مشخص و معيني براي توزيع مواد غذايي وجود نداشت اما مسئولين مصاحبه شونده اعلام نمودند كه از هفته دوم زلزله به بعد توزيع غذا داراي برنامه مشخصي بوده است.

از نظر مردم عدالت در توزيع مواد غذايي رعايت نگرديده است كه بخشي از آن اجتناب ناپذير است و از سوي ديگر تنها 36 % مردم آسيب ديده از رعايت احترام و شخصيت آنها در هنگام توزيع غذا رضايت كامل داشته اند و لازم است كه افراد توزيع كننده مواد غذايي از اين نظر كاملاً توجيه گردند.

استفاده از كارشناسان تغذيه و نيز افرادي بومي آشنا به منطقه درتوزيع مواد غذايي بصورت صحيح و عادلانه تأثير به سزايي خواهد داشت. در مورد وجود افراد سو استفاده گر نماينده سازمان بهداشت جهاني در گزارش خود / اعلام نمود كه روزانه حدود 100000نفر در بم سهميه غذايي دريافت مي كردند در حاليكه كل جمعيت بم 100000نفر بوده و حدود 40000 نفر جان خود را از دست داده و 20000 نفر نيز به مناطق اطراف مهاجرت كرده بودند(20).

نتیجه گیری:

با بازخوانی تجربیات مسئولین حاضر در زلزله بم در زمینه تغذیه و مواد غذایی می توان اظهار داشت که از مشکلات اصلی در این زمینه عدم پیش بینی یک برنامه مدون و طراحی الگویی غذایی مناسب و نیاز سنجی تغذیه ای در شرایط بحران می باشند. نتایج این مطالعه نشان می دهد که مسئولین ملی باید با تشکیل تیم های تخصصی و آموزش آنها در این زمینه و استفاده از کارشناسان تغذیه ای در این تیم ها، گامی در جهت رفع این مشکلات در شرایط بحران بردارند.

بر اساس یافته های این مطالعه موارد زیر به عنوان راه کارهایی برای حل مشکلات مذکور در این زمینه پیشنهاد می شود: توجه و بررسي دقيق مشكلات تغذيه اي زلزله بم و رفع آنها با تشكيل ستاد هاي بحران در كشور، توجه به مسائل مديريتي در سطوح مختلف ملي، استاني، و محلي، آموزش نيروهاي متخصص و استفاده از آنها در تأمين ،نگهداري و توزيع مواد غذايي در شرايط بحران، سياستگذاري ، هماهنگي و تعيين وظايف هر يك از سازمانهاي دولتي و غيردولتي دست اندركار تأمين و توزيع مواد غذايي، پيش بيني و ساخت تجهيزات تغذيه اي مورد نياز براي شرايط بحران، محصور كردن منطقه توسط نيروهاي انتظامي در هفته هاي اول حادثه، تشكيل تيم هاي نظارتي و كنترل براي مراحل مختلف تأمين، نگهداري و توزيع مواد غذايي، پيش بيني و احداث مراكز نگهداري مواد غذايي در مناطق همجوار در هر استان، جمع آوري اطلاعات مربوط به عادات غذايي و فرهنگ مصرف مردم هر منطقه، اعمال مديريت يكسان در توزيع مواد غذايي و اجتناب از مديريت هاي سليقه اي، استفاده از تجارب بدست آمده از بحرانهاي قبلي

سجاد خسروی، محمود نکویی مقدم، محمدرضا امیراسماعیلی، محمد حسیبی، فریده دوستان
نویسنده مسئول: سجاد خسروی، دانشجوی دکتری تخصصی مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی، عضو گروه مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی دانشگاه علوم پزشکی بم
توجه: این مقاله به زبان انگلیسی در شماره 32 مجله بین المللی Prehospital and Disaster Medicine به چاپ رسیده است.

 

منابع:

1. Araghizadeh H. , Saghafi Nia M. , Entezari V. Analyzing medical management in disasters: A Review of the Bam Earthquake experiences. Journal of Military Medicine. 2004; 5 (4) :259-268
2. Guha-Sapir D, hoyois Ph, Below R. Annual Disaster statistical review 2012: The number and trends. Brussels, CRED. 2013.
3. Green GB, Modi S, Lunney K, Thomas TL. Generic evaluation methods for disaster drills in developing countries. Ann Emerg Med. 2003 May; 41(5):689-99.
4. Krajewski MJ, Sztajnkrycer M, Baez AA. Hospital Disaster Preparedness in the United States: New issues, New Challenges. The internet journal of Rescue and Disaster Medicine 2005; 4(2):22-25.
5. Arab M, Zeraati H, Akbari Haghighi F, Ravangard R. A study on the executive managers' knowledge and performance, and their hospitals preparedness against earthquake events and their relationships at public hospitals (affiliated by Tehran University of Medical Sciences (TUMS) 2005-2006) . JHA. 2009; 11 (34) :7-14
6. Kianpoor,A. and Minaie, M. Nutrition and natural disasters, The committee of effect decrease of disasters in Iran, Preceding of military health symposium 2004; p:142-145.
7. Omidvar B, Zafari H, Derakhshan S. Reconstruction management policies in residential and commercial sectors after the 2003 Bam earthquake in Iran. Nat Hazards. 2010; 54:289-306.
8. Rabeian M, Hosseini S, Radabadi M, Taheri Mirghaed M, Bakhtiari M. Evaluation Of Effective Factors On The Rate Of Preparedness Of Tehran University Of Medical Sciences’ Selected Hospitals In Dealing With Earthquake. payavard. 2013; 7 (3) :251-261
9. Nelson, C. Bam Earthquake: Reflections on a tragedy, Mercy Crops 2004; P. 1-3.
10. Eitzen EM, Jr. Education is the key to defense against bioterrorism. Ann Emerg Med 1999; 34(2):221-223.
11. Massey, L. Logistics and supply chain management in disasters. Http: ll scm. Massey. Ac. Nz. 2003.
12. World Health Organization. Food Hygiene in disasters, obtainable from programme of food safety and food aid, W.H.O., Geneva 2004; 1911
13. World Health Organization. A list of nutritional requirements can be obtain from expanded nutritional programme, W.H.O., Geneva 2005.
14. United States World Food Program (UNWFD). Guideline for estimating food and nutritional needs in emergencies, Office of the United Nations high commissioner for refugees, Geneva, 2005.
15. Katano, A. Role of the world food program in natural disasters and policy response in Asia, Implication for food security 2003; p: 12-13
16. Sanei A, Nikbakht Naserabady A. Qualitative methodology in medical sciences. Tehran: Farda Publication; 2002.
17. Bargie , K. Earthquake in Iran. Tehran university publications, p: 154-56.
18. Farajzadeh D. Tavakoli R. Sarrafpour R. Food preparation and programming models in crisis and disasters. MilMed journal. 2004;5(4): 309-318
19. Nobuyo Tsuboyama-Kasaoka, Martalena Br Purba. Nutrition and earthquakes: experience and recommendations. Asia Pac J Clin Nutr 2014; 23(4):505-513.
20. Tavakoli HR, Faraj zade D, Izadi M, Jonaidi N. The study of providing, preservation and distribution of foodstuffs in Bam earthquake. MilMed journal.2008; 10(1): 11-20 [Persian].
21. Moosazadeh M, Zolala F, Sheikhzadeh Kh, Safiri S, Amiresmaili M. Response to the Bam Earthquake: A Qualitative Study on the Experiences of the Top and Middle Level Health Managers in Kerman, Iran. Prehospital and Disaster Medicine.2014; 29(4): 1-5

نظر دادن