معرفی رشته

مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی رشته ای است چند نظامی، شاخه ای از علوم انسانی با كاربرد در حیطه علوم پزشكی، كه مدیر با هدایت تشكیلات انسانی و اخذ تصمیمات مطلوب و استفاده مؤثر و كارآ از منابع، مادی و انسانی، از طریق برنامه ریزی، سازماندهی، هدایت و نظارت برای دستیابی به اهداف مؤسسات خدمات بهداشتی و درمانی براساس نظام ارزشی مورد قبول جامعه، ایفای نقش می كند.

در كشور ما متوسط زمان پذیرش بیمار تا تعیین تكلیف نهایی 219 دقیقه است؛ یعنی از زمان پذیرش بیمار در بخش اورژانس تا تعیین تكلیف نهایی او به طور متوسط سه ساعت و نیم طول می كشد، زمانی كه موجب صدمات جسمی، روحی و خسارات مالی غیر جبرانی می گردد.

بی شك یكی از مهمترین دلایل بروز این مشكل و سایر مشكلات موجود در بیمارستانها، نبود مدیریت قوی و توانمند است. مدیریتی كه بتواند با تكیه بر دانش و تجربه لازم از امكانات موجود، بهترین بهره وری را داشته باشد و رضایت كاركنان و بیماران را تأمین كرده و بهترین خدمات را در كمترین زمان ارائه دهد. امروزه چنین مدیریتی نیاز به دانش تخصصی دارد. دانشی كه در كشور ما در رشته مدیریت خدمات بهداشتی ـ درمانی آموزش داده می شود.

در حقیقت از طراحی ساختمان تا برنامه ریزی برای ایجاد، اداره، توسعه و احتمالاً تعطیل یك بیمارستان نیازمند بهره گیری از اندیشه متخصصان رشته مدیریت خدمات بهداشتی ـ درمانی است. افرادی كه علاوه بر دانش مدیریت در زمینه داروشناسی، مدیریت اختصاصی واحدهای مختلف بیمارستانی، استانداردهای بیمارستانی، كاربرد كامپیوتر در مدیریت بیمارستان، روابط درون و برون بخشی بیمارستان، سازمان و مدیریت بهداشت و درمان در ایران، ارزیابی مراقبتهای بهداشتی و درمانی، برنامه ریزی و مدیریت استراتژیك در نظام بهداشتی و درمانی و نظام بهداشتی و درمانی تطبیقی اطلاعات لازم را دارند همچنین كلیاتی درباره داروسازی، پرستاری، پزشكی و بهداشت بیمارستان می خوانند.

رشته مدیریت خدمات بهداشتی ـ درمانی با بررسی دروس مدیریت و تطبیق آن با دروس بهداشتی؛ نحوه اداره امور شاخه ها یا زیرمجموعه های مختلف نظام بهداشت و درمان را تعیین می كند؛ یعنی نحوه اداره شبكه های مختلف نظام بهداشت و درمان از خانه های بهداشت گرفته تا مراكز بهداشتی ـ درمانی روستایی و شهری، بیمارستان های عمومی و تخصصی وابسته به مركز بهداشتی ـ درمانی شهری، درمانگاه ها، دانشگاه های علوم پزشكی و بیمارستان های تخصصی و آموزشی وابسته به آنها و حتی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی، به دانش آموختگان این رشته در سه مقطع كارشناسی، كارشناسی ارشد و دكترا آموزش داده می شود.

توانایی های لازم :

فارغ التحصیل رشته مدیریت خدمات بهداشتی ـ درمانی به عنوان مدیر بخش بهداشت و درمان عمدتاً با بیماران؛ یعنی با ضعیفترین ، مظلومترین، نیازمندترین، حساسترین و ناشكیباترین انسانها روبرو است. و از سوی دیگر با استرس، اضطراب، كمبودها، نواقص، نارضایتی ها و برخوردهای متنوع سروكار دارد؛ بنابراین باید از پختگی، تحمل و شكیبایی برخوردار باشد. همچنین لازم است كه از نظر جسمی و روحی قوی بوده و در تصمیمگیری قاطع باشد.در ضمن دانشجوی این رشته باید به دروس علوم تجربی مثل فیزیك، شیمی، ریاضی، زیست شناسی و همچنین زبان انگلیسی مسلط باشد.


بازار كار و موقعیت شغلی در ایران :

امروزه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی به اهمیت رشته مدیریت خدمات بهداشتی ـ درمانی و نیاز جامعه به فارغ التحصیلان آن پی برده است و به همین دلیل به رغم آن كه در تعدادی از رشته های علوم پزشكی مانند پزشكی، پرستاری و مامایی با تعداد قابل توجهی فارغ التحصیل مازاد نیاز روبرو هستیم؛ در كل ساختار مدیریتی نظام بهداشت و درمان كشور، از وزارتخانه گرفته تا دانشگاه های علوم پزشكی، شبكه های بهداشتی ـ درمانی و بیمارستانها به فارغ التحصیلان این رشته در هر سه مقطع لیسانس، فوق لیسانس و دكترا نیاز داریم. همچنین فارغ التحصیل این رشته می تواند در هلال احمر، سازمان تأمین اجتماعی و سازمان بیمه خدمات درمانی فعالیت نماید.

 

كارشناسی این رشته

نام رشته به انگلیسی:

Bachelor of Science Degree in Health Services Management.

تعریف رشته:

مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی رشته ای است چند نظامی، شاخه ای از علوم انسانی با كاربرد در حیطه علوم پزشكی، كه مدیر با هدایت تشكیلات انسانی و اخذ تصمیمات مطلوب و استفاده مؤثر و كارآ از منابع مادی و انسانی، از طریق برنامه ریزی، سازماندهی، هدایت و نظارت برای دستیابی به اهداف مؤسسات خدمات بهداشتی و درمانی براساس نظام ارزشی مورد قبول جامعه، ایفای نقش می كند.

تاریخچه رشته و پیشرفت های جدید:

رشته مدیریت بیمارستان در سال 1934 میلادی برای نخستین بار در دانشگاه شیكاگو آمریكا در سطح كارشناسی ارشد، طی یك دوره یكساله كه بعد به دوره دو ساله تبدیل گردید، ایجاد شد. در سال 1983 در حدود 51 برنامه آموزشی در سطح كارشناسی ارشد این رشته به تصویب وزارت بهداری آمریكا رسید كه منجر به فراغت از تحصیل حدود 20000 نفر در مقطع كارشناسی ارشد مدیریت بیمارستانی در این كشور گردید.

در ایران اولین بار دانشكده پزشكی دانشگاه تهران اقدام به ایجاد و تأسیس دوره كوتاه مدت آموزشی اداره امور بیمارستان ها نمود. در سال 1335 طرح ایجاد رشته مدیریت بیمارستانی در مقطع كارشناسی ارشد تحت عنوان اداره امور بیمارستان ها نمود.
در سال 1335 طرح ایجاد رشته مدیریت بیمارستانی در مقطع كارشناسی ارشد تحت عنوان اداره امور بیمارستان ها برای نخستین بار طی موافقتنامه ای بین دانشگاه تهران و وزارت بهداری مبادله گردید و بالاخره در ششصدمین جلسه شورای دانشگاه تهران 21/4/1340 طرح تأسیس مؤسسه علوم بیمارستانی به تصویب رسید و در این زمینه موافقت نامه ای بین دانشگاه تهران و وزارت بهداری به امضاء رسید و از سال 1341 رشته مدیریت بیمارستانی به طور رسمی جزو رشته های تحصیلی دانشگاه قرار گرفت تا اینكه در سال 1345 تربیت مدیران تحصیل كرده  در زمینه امور بیمارستانی، به دانشكده بهداشت دانشگاه تهران واگذار گردید.

شورای عالی انقلاب فرهنگی در جلسه مورخ 3/4/1363 تربیت دانشجو در رشته مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی در مقطع كارشناسی به عنوان یكی از رشته های گروه پزشكی را مورد تصویب قرار داد. در سال تحصیلی 65-1364 دانشگاه علوم پزشكی ایران اقدام به پذیرش دانشجو در مقطع كارشناسی این رشته نمود. در ابتدا تعداد كل واحدهای درسی در این دوره 180 واحد درسی در نظر گرفته شده بود كه بعدا طی بازنگری های مكرر تقلیل یافت.

شورای عالی برنامه ریزی در سیصد و سی و هفتمین جلسه مورخ 17/1/76، مجدداً برنامه آموزشی این رشته در دوره كارشناسی را مورد بازنگری قرار داده و تعداد 135 واحد درسی جهت اخذ مدرك كارشناسی این رشته مورد تصویب قرار گرفت.

هم اكنون ده مركز آموزشی به تربیت دانشجویان این رشته در مقاطع مختلف كارشناسی، كارشناسی ارشد و دكترا اشتغال دارند.

فلسفه، ارزشها و باورها:

باتوجه به مبانی و آموزه های دینی و عنایت به كرامت و حرمت انسان در مكتب والای اسلام و فرهنگ سرشار ایران زمین، موظفیم كه این ارزشها را در همه شئون زندگی به ویژه آموزش و پرورش، پیش چشم داشته باشیم. دانشكده مدیریت و اطلاع رسانی پزشكی آموزش خود را بر طبق اهداف و راهبردهای دانشگاه علوم پزشكی و سرانجام نظام آموزش عالی كشور و موازین آموزش آكادمیك (علمی) و حرفه مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی به اجرا در می آورد. فلسفه این رشته، بر آموزش، كاوش علمی و ارائه خدمات در قلمرو دانش و حرفه مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی تأكید می ورزد.

بر این باوریم كه ارزشهایی را كه در زیر یادآور می شویم در تمام برنامه های آموزشی این رشته به عنوان بازتاب یك فلسفه یگانه، كاربرد دارد.

انسان موجودی است منحصر به فرد، و دارای ارزشی یگانه، لذا بر این باوریم كه ارائه خدمات بهداشتی و درمانی بر ارزشهای حرمت، كرامت و عدالت متكی است كه با ساز و كارهای مدیریت سلامت تحقق پذیر است.

بر این باوریم كه «سلامت» چون «حیات»، «آزادگی» و «بالندگی» حق بنیادی انسانی است، و اینكه هر شخص در نوع خود برای تحول و دگرگونی، مشاركت و تصمیم گیری در امور مربوط به نیازهای سلامت، منحصر به فرد است و توانایی حل و فصل این امور را خواهد داشت. این باور داشت ها، از طریق پاسخگویی به نیازهای سلامت همه آدمیان با در نظر گرفتن ویژه گی های فردی و فرهنگی تحقق می پذیرد.

مدیریت سلامت با برنامه ریزی، سازماندهی، تخصیص منابع انسانی و مادی، هماهنگی میان این منابع و رهبری و هدایت مجموعه سازمان بسوی اهداف و ارائه خدمات با كیفیت برتر و ساز و كار لازم را در تحقق آرمان پیشگفت فراهم خواهد ساخت.

بر این باوریم كه حرفه مدیریت، كه از سنتی سرشار برخوردار است، در اندیشه تأمین نیازهای بهداشتی است كه در جوامع كنونی و آینده در محیطی پیچیده و با دگرگونی شتابان در سراسر جهان شكل می گیرد. جامعه و انسان با یك دید نگریسته می شوند. چنین انگاشته می شود كه آدمیان، بمنظور ارضای نیازهای زیستی، روانی، اجتماعی و معنوی خود با محیط خویش پیوسته در حال سازش هستند. هدف حرفه مدیریت آن است كه فرآیند سازش با محیط را تسهیل كند و تكوین بخشد و سلامت مطلوب را در افراد، خانوادهها، گروه ها و جوامع در سراسر گیتی بگسترد. با یك رویكرد سامانمند میتوان صلاحیتها و شایستگی های عقلانی، اجتماعی و فنی را بمنظور ارائه خدمات به مددجویان، بكار گرفت. مدیر با ایفای نقشهای گوناگون چون مدیر و كارشناس قادر است تا خدمات بهداشتی و درمانی لازم را با هزینه معقول، كیفیت مطلوب و در اسرع وقت با استفاده بهینه و هماهنگ از همه منابع در عرصه های مختلف مؤسسات بهداشتی و درمانی فراهم آورد.

هدف آموزشی این رشته، ارتقاء رشد اشخاص به سمت توانایی های كامل شخصی و حرفهای است. اساتید این دوره آموزش را به عنوان فرآیندی مستمر و فعال مینگرند. آنها بر این باورند كه دانش مدیریت، علاوه بر دانشهای وابسته در علوم و ادبیات، برای توفیق در این حرفه، اساسی است. دروس این دوره در مقطع كارشناسی و كارشناسی ارشد، به گونهای طراحی و برگزار می شود كه نه تنها نیازهای كنونی جامعه را پوشش دهد، بلكه برای تأمین نیازهای آتی از آن نیز فراتر رود. آگاهی و پایبندی به ارزشهای اخلاقی و معنوی، جانمایه بنیادین تلاشهای آموزشی ماست.

چشم انداز:

چشم انداز آینده این رشته تدارك یك برنامه آموزشی مطلوب برای تربیت مدیرانی توانمند است كه بتوانند:

- با تمركز بر ارتقاء سطح سلامت جامعه به عنوان حق طبیعی افراد، در جهت اداره كارآ و اثربخش سازمانهای بهداشتی و درمانی و بهبود كیفیت خدمات مربوط فعالیت نمایند.

- با كسب دانشهای نظری و عملی و فراگیری مهارت های ادراكی، انسانی و فنی در زمینه اداره مؤسسات بهداشتی و درمانی و حل مسایل و مشكلات آنان بتوانند پویایی و پیچیدگی سازمان ها را تشخیص داده و تا حد توان نیازهای معقول زیردستان را ارضا نمایند. به جنبه های فنی كار و ابعاد و ارتقاء كیفیت خدمات توجه داشته و از منابع به خوبی استفاده كرده و سازمان را در راستای ارزش های بنیادین جامعه و سیاست ها و خط مشی های وزارت متبنوع، به سوی اهداف رهنمون ساخته و به استانداردهای تعیین شده با جلب رضایت مشتریان دست یابند.

اهداف كلی:

هدف كلی از برنامه آموزشی دانشجویان كارشناسی مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی، تأمین نیروی انسانی توانمند برای پذیرش مسئولیت های اداری و اجرایی واحدهای مختلف بهداشتی و درمانی بمنظور افزایش كارآیی و اثر بخشی و ارتقاءابعاد كیفیت خدمات سازمان هایی است كه عهده دار سلامت جامعه اند.

وجوه اهداف كلی عبارتند از:

1- توسعه تفكر آزاد و خلاق در جهان پویا و پیچیده كنونی.

2- توسعه مهارت های مدیریتی در زمینه رهبری سازمان های نظام سلامت.

3- توسعه مهارت های انسانی و ارتباطی در زمینه مدیریت سازمان های نظام سلامت.

4- توسعه مهارت های اقتصادی و مالی در زمینه نظام سلامت.

5- توسعه دانش فنی و كارآزمودگی از طریق پژوهش و برگزاری دوره های كارآموزی در نظام سلامت.

6- ارتقاء توان تجزیه و تحلیل و پیش بینی تحولات آینده در نظام سلامت.

7- توسعه اخلاق حرفه ای در مدیریت و رهبری نظام سلامت.

8- ایجاد آمادگی برای عهده دار شدن پست كارشناسی و مدیریت اجرایی در سازمان های بهداشتی و درمانی.

نقش دانش آموختگان:

دانش آموختگان رشته مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی برای مشاغل كارشناسی و پست های مدیریتی برای سطوح مختلف مؤسسات و سازمان های نظام سلامت كشور اعم از عمومی یا تخصصی، دولتی یا خصوصی، كلینیك ها، شبكه های بهداشتی و درمانی آماده می شوند.

باتوجه به آموزشهای نظری و كاربردی كه این دانشجویان در طی دوره آموزشی خود فرا میگیرند انتظار میرود كه پس از فراغت از تحصیل شایستگیهای لازم را جهت ایفای نقش های مدیریتی، اداری، اقتصادی، كارشناسی آموزش یا پژوهشی در زمینه های مرتبط با دوره تحصیلی خود، كارشناسی بهداشتی یا درمانی در زمینه های مرتبط با دوره تحصیلی خود و كارآفرینی در زمینه خدمات بهداشتی و درمانی كه مطابق با وظایف سازمانی و حرفهای آنان است، را به عهده گیرند.

- مطالعه و بررسی در زمینه شناخت مسائل و مشكلات اجتماعی، اقتصادی و خانوادگی، روانی و درمانی بیماران با مراجعه روزانه به بخشهای بیمارستان و تماس با پزشك و سایر مؤسسات درمانی و امدادی و مذاكره با بیماران.

- شناخت سیاستها و خط مشی ها، استراتژی ها، بررسی نیازهای آموزشی، برنامه ریزی، اجرا و ارزشیابی دوره های آموزشی و آموزش ضمن خدمت كاركنان.

- برگزاری و شركت در كنفرانس ها، سمینارها، همایش ها، كارگاه ها و تنظیم و ارائه نظرات شركت كنندگان در قالب قطعنامه.

- بررسی و اظهار نظر و تشخیص اولویت مسائل و مشكلات سازمانی براساس منابع و پیشبینی تغییرات در آینده و ارائه پیشنهادها و راه حل های اجرایی مناسب.

- ارائه نظریات و پیشنهادات درمورد افزایش كارایی و اثربخشی سازمان باتوجه به مهندسی مجدد فرایندها و مهندسی ارزش.

- بررسی، مطالعه و كمك در طرح های تحقیقاتی در زمینههای فوق.

استراتژی اجرایی برنامه:

هدف كلی برنامه آموزشی مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی با راهبردهای زیر كه در طی برنامههای گوناگون درسی پیش بینی شده است تحقق مییابد:

- آموزش لازم به منظور اداره و هدایت مؤسسات بهداشتی و درمانی و نیز سیاست گذاری و انجام پژوهش در نظام ارائه خدمات بهداشتی - درمانی.

- آموزشهای نظری برای مقابله با مشكلات و ارائه راه حل های علمی در مؤسسات بهداشتی و درمانی.

- آموزشهای میدانی موردنیاز از طریق كارآموزی در شبكه نظام بهداشتی و درمانی و بیمارستان ها.

- بكارگیری رسانه های دانشگاهی و غیر دانشگاهی و روشهای نوین آموزشی به منظور توسعه دانش، مهارت و توانائی در زمینه مدیریت سلامت با یك هزینه منطقی.

- آموزش های مورد توصیه بخش آموزش پزشكی به منظور نظارت و پایش كارآیی و عملكرد دانش و روزآمد كردن و تعدیل و تقویت اهداف، برنامه ها، منابع، ساختار و فرآیندها و بازنگری در روشها باتوجه به استانداردهای تدوین شده.

- آموزش های ارتقاء كیفیت خدمات و كاربرد مؤثر منابع برای مراقبت از بیماران و ارتقاء سلامت آحاد بكارگیری شیوه ها و فرآیندهای مشتری مدار.

 

- در اجرای راهبردهای فوق نكات زیر لحاظ شده است:

1- مبتنی بر نیازهای ملی و محلی است.

2- بر پیشگیری از بیماریها و ارتقاء سلامت تأكید دارد.

3- مبتنی بر حل مشكلات سلامت جامعه و سازمانهای بهداشتی و درمانی است.

4- بر آموزش در محیطهای كار واقعی (مؤسسات بهداشتی و درمانی) تأكید دارد.

5- طراحی برنامه مبتنی بر وظایف حرفهای (برنامه ریزی، سازماندهی، هماهنگی و...) آینده است.

6- تربیت نیروی انسانی چند پیشه (كارشناس طبقه بندی مشاغل، كارشناس تشكیلات، كارشناس بیمارستانها، كارشناس برنامه و بودجه، حسابدار، حسابرس، بازرس، كارشناسی امور اداری، كادر رئیس دفتر، كارشناس نظارت بر درمان، كارشناس نظارت بر مؤسسات درمانی، مدیر اداری و مالی بیمارستان) موردنظر میباشد.

7- در آموزش و پژوهش به به روش ها و فنون نوین آموزشی توجه دارد.

8- روند تدوین برنامه آموزشی، راهبردهای آموزشی، غالب حركت به سمت دانشجو محوری است.

9- به مسایل نگرشی و مهارت های ارتباطی توجه و تأكید دارد.

10- بر خودآموزی و یادگیری مستمر تأكید دارد.

11- آینده نگر و آینده ساز است.

 

محتوای بیشتر در این بخش: کارشناسی پیوسته »