سه شنبه, 20 اسفند 1398 ساعت 22:20

گزارش کلاس آنلاین؛ پاسخ به سوالات مدیریتی کرونا ویروس

موضوع درس: تفاوت مدل مدیریت بیماریهای واگیر و غیرواگیر، از تئوری تا عمل توسط دکتر خلیل علی محمد زاده* با مقدمه دکتر حق دوست

بسم الله الرحمن الرحیم

عرض سلام و خدا قوت دارم خدمت همه ی عزیزان،دانشجویان و داوطلبان آزادی که در این کلاس شرکت دارند.  پیشاپیش میلاد باسعادت حضرت علی(ع) را خدمت همه ی شما و خانواده های محترمتان تبریک می گویم. دانشجویان عزیزم و شاید اغلب شرکت کننده های آزاد در این کلاس اینروزها در خط اول جبهه مبارزه با کرونا، حضور دارند و پاسدار سلامتی مردم و نجات آن ها از بیماری ها هستند. از همه شما و کلیه کادر بهداشتی و درمانی کشور و خانواده هایتان، کمال تشکر و قدردانی را داریم و سر تعظیم فرود می آوریم. بنده هم در این روزها شبانه روزی فعالم مثل همه شما ولی حال خوبی ندارم. دو نفر از بهترین دوستان و برادرانم آقایان دکتر سید محمد میرمحمدی و دکتر حسین شیخ الاسلام در اثر این بیماری به رحمت خدا رفته اند. لازم می بینم از همین جا برای این فرزانگان سفر کرده آرزوی علو درجات داشته باشم و به خانواده هایشان عرض تسلیت داشته باشم.

از همه  اینها که بگذزیم بالاخره ما شما را، کلاس را و درسمان را فراموش نمی کنیم. حالا که تعطیله و حضوری نمیشه. بسیار خوب از این طریق با هم مباحث را دنبال می کنیم. موضوع جلسه امروز ما مطلب کوتاهی است از نحوه مدیریت بیماریهای واگیر و غیرواگیر و به ویژه در اپیدمی ها، این مطلب از استاد دکتز علی اکبر حقدوست پزشک و اپیدمیولوژیست است و سپس سوالات در حد ممکن پاسخ داده می شود. در مطالعه مطلب عجله نکنید. وقت کافی دارید.

 

تفاوت مدل مدیریت بیماریهای واگیر و غیرواگیر، از تئوری تا عمل* (دکتر علی اکبر حق دوست: اپیدمیولیست)

چکیده

یکی از وظایف اصلی همه نظام­ های سلامت، مدیریت بیماری­ها است. پر واضح است که نظام مدیریت باید بر اساس مختصات بیماری­ها، امکانات، نیازها و متناسب با منابع، طراحی و پیاده ­سازی شود. از آنجایی که دینامیک بروز همه­ گیری(اپیدمی)) بیماری­های واگیر و غیرواگیر تفاوت­ های بسیار زیادی دارند، لذا نوع مدیریت این دو دسته بیماری یکسان نیست.

عوامل خطر بیماری­های واگیر معمولاً محدود و شناسایی آن­ها نسبتاً آسان و شناخت مکانسیم اثر آن­ها تقریباً راحت است، این در حالی است که شبکه علیتی و نحوه و تأثیر آن­ها بر روی بیماری­های غیرواگیر بسیار پیچیده­ است. به ­عنوان مثال شناخت عوامل خطر بیماری مانند سرخک و یا سل و حتی آلودگی به ویروس HIV چندان دشوار نیست؛ ولی نمی­ توان به سادگی عوامل خطر آلزایمر و یا پارکینسون را شناخت و یا دریافت که چرا بروز سرطان ریه در گروه کوچکی از افراد جامعه علی­رغم مصرف زیاد سیگار بالا نیست. این در حالی است که تأثیرات سیگار در بروز بسیاری از بدخیمی­ ها از جمله سرطان ریه شناخته ­شده ­است.

ابزارهای پیشگیری و کنترلی بیماری­های واگیر مشخص ­تر و عمدتاً در دست نظام سلامت است. به ­عنوان مثال کنترل بسیاری از این دسته بیماری­ها با استفاده از واکسن مقدور است و اگرچه نیاز به مشارکت مردم و سایر سازمان­ها امری بدیهی است، ولی تولیت و مدیریت این بیماری­ها توسط نظام سلامت صورت می­ گیرد. این در حالی است که روش­های پیشگیری و کنترلی بیماری­های غیرواگیر بسیار پیچیده­ بوده و نقش نظام سلامت در کنترل آن­ها بسیار محدود است. به­ عنوان مثال تلاش برای افزایش فعالیت بدنی برای پیشگیری از بسیاری از بیماری­های غیرواگیر یک عزم ملی می­ طلبد که در این بین، نظام سلامت به جز یک هماهنگ­ کننده نقش زیادی ندارد.

از تفاوت­ های دیگر بین این دو دسته بیماری، شکل بروز و میزان شیوع آن­ها است. معمولاً بیماری­های واگیر بروزی سریع و مشخص داشته و به­ دلیل شکل طغیان گونه معمولاً توجه زیادی جلب و بسیج امکانات را راحت­ تر می­ کند ولی متأسفانه روند افزایش بیماری­های غیرواگیر عموماً بطئی بوده و به دلیل فاصله زمانی زیاد بین مواجه با عوامل خطر و بروز بیماری­ها، ترغیب جامعه به تعدیل شیوه زندگی خود بسیار دشوارتر است. بروز کم ولی شیوع بالا در اکثر بیماری­های غیرواگیر، ب ه­دلیل مزمن بودن آن­ها، باعث عدم ایجاد حساسیت بالای جامعه ولی تحمیل هزینه­ های سنگین می­رشود.

تفاوت­های مهم بیان شده در کنار ده­ها مورد دیگر، مبین آن است که مدیریت بیماری­های غیرواگیر بایست از نظر شکل و شیوه بسیار متفاوت از نظام بیماری­های واگیر طراحی شود. نگاهی مشارکت­ جویانه، مبتنی بر مستندات علمی قوی از یک طرف و تلاش برای منسجم نمودن اطلاعات و طراحی برنامه­ های بلند مدت از سوی دیگر باید ارکان مدیریت بیماری­های غیرواگیر را تشکیل داده و تلاش شود تا از طریق ابزارهای مختلف قانونی و مجاری متنوع اجرایی در سازمان­ها و وزارت ­های مختلف به تعدیل شیوه زندگی البته با مشارکت مستقیم خود مردم پرداخت.

تفکیک مدیریت بسیاری از بیماری­های غیرواگیر در قالب دفاتر مختلف بر اساس نام بیماری، آنگونه که در بیماری­های واگیر رایج است، چندان مورد پذیرش نیست چرا که مشترک بودن عوامل خطر بسیاری از این بیماری­ها از یک طرف و شیوه مداخله مشابه برای تعدیل عوامل خطر از سوی دیگر و هم­چنین اهمیت زیاد غربالگری­ های نسبتاً یکسان باعث شده که پیشنهاد شود تا نحوه سازماندهی تشکیلات برای مدیریت بیماری­های غیرواگیر به­ صورت افقی و مبتنی بر عملکرد واحدها باشد تا بر پایه نام بیماری­ها.

البته از آنجایی که ناشناخته­ های بسیاری در مورد بیماری­های غیرواگیر وجود دارد، بایست اجرا و پژوهش در هم آمیخته­ شده و انجام پژوهش­ های کاربردی در درون نظام مدیریت بیماری­ها به ­عنوان یک شیوه مؤثر برای استفاده بهینه از امکانات و منابع سرلوحه اقدامات اجرایی در نظر گرفته ­شود.

 
 

پاسخ دکتر خلیل علی محمدزاده به سوالات دانشجویان در کلاس آنلاین


پاسخ به سوالات(۱):  اپیدمیولوژی چه علمی است و چه وظایفی دارد؟

اپیدمیولوژی یکی از علوم پایه پزشکی است که چگونگی توزیع و تعیین کننده های توزیع حالت ها و رویدادهای مربوط به سلامت را در جمعیتی مشخص مطالعه می کند و از این مطالعه برای حل مشکلات بهداشتی بهره می گیرد.

“مطالعه” شامل نظارت، مشاهده، آزمون فرضیه، پژوهش تحلیلی و تجربی می باشد.
“توزیع” به تحلیل بر حسب زمان، مکان و گروه های مبتلایان اطلاق می شود .
“تعیین کننده ها” عبارتند از تمام عوامل فیزیکی، زیستی، اجتماعی، فرهنگی و رفتاری که روی سلامتی تاثیر می گذارند.
“حالت ها و رویدادهای مربوط به سلامتی” شامل بیماریها، علل مرگ، رفتار، نظیر استعمال دخانیات، واکنش نسبت به روشهای پیشگیری، و تهیه و مصرف خدمات بهداشتی می باشد.
“جمعیت های مشخص” جمعیت هایی هستند که ویژگی های قابل شناسایی نظیر تعداد دقیقا مشخصی دارند.
“بهره گیری برای حل مشکلات بهداشتی” هدف اپیدمیولوژی عنوان شده است و در پنجاه سال گذشته با گسترش دامنه تعریف ها علاوه بر همه گیریهای قابل انتقال تمام پدیده های مربوط به سلامت در اجتماع نیز در آن وارد شده است.
اپیدمیولوژیست ها به ویژه الگوهای بیماری را در گروه های مردم بررسی می نمایند و سپس تلاش می کنند بفهمند چرا برخی افراد به یک بیماری مبتلا می شوند در حالیکه افراد دیگر مبتلا نمی شوند.
 
پاسخ به سوالات(۲): دوره کمون بیماری را توضیح دهید ؟
 
دوره کمون یا دوره نهفتگی (period Incubation) عبارتست از؛

۱ ـ فاصله زمانی بین هجوم یک عامل عفونت زا تا ظهور اولین علائم و نشانی های بیماری مورد بحث (دوره کمون بیماری) یا فاصله زمانی بین ورود عامل عفونی و پاسخ ایمنی قابل اندازه گیری، مثلا تست از ته گلو در کرونا (دوره کمون عفونت) نامیده می شود.

۲ ـ در ناقل؛ عبارت است از فاصله بین ورود عامل عفونت زا به بدن ناقل تا زمانی که ناقل، عفونی بشود، یعنی انتقال عامل عفونی از ناقل به میزبان تازه ا ی ممکن باشد. این حالت را دوره کمون خارجی می نامند.
 
دوره کمون در بیماری کووید ۱۹ فعلا ۲ تا ۱۴ روز ذکر شده است.
 
پاسخ به سوالات(۳):  کی می توانیم بگوییم بیماری کرونا کنترل شده است؟

کرونا وقتی کنترل شده تلقی می‌شود که حداقل به اندازه ۲ دوره کمون بیماری بگذرد و هیچ مورد جدیدی گزارش نشود، یعنی ۲۸ روز، اگر بعد از گذشت ۲۸ روز مورد جدید ابتلا در جامعه گزارش نشد، آن موقع شعار؛ این ویروس را شکست داده‌ایم، در عمل محقق می شود.

پاسخ به سوالات(۴): چگونه بیماری کرونا را شکست دهیم؟

شکست این ویروس نیاز به عزم ملی دارد. پیشگیری ها و مراقبت ها را همه با هم باید صورت دهند. شکست این ویروس به رفتار همه ما وابسته است. تا می توانیم در خانه بمانیم و الزامات پیشگیری را رعایت کنیم. 

پاسخ به سوالات(۵): روند ویروس کرونا در کشور چگونه است؟ کی از شرش خلاص می شویم؟

صدا و سیما هر روز در اخبار ساعت ۱۴ وضعیت را اعلام می کند. روند افزایشی است. تا زمانی که به حالت ایستایی نرسیم، پیش آگهی مثبتی برای پایان کار نداریم. حالت ایستایی حالتی است که تغییرات ابتلای بیماران جدید خیلی جزئی است و منحنی افقی است و بعد رو به کاهش می‌رود.

پاسخ به سوالات(۶):  پیش بینی شما برای پایان کرونا چه ماهی است؟

گفتم بستگی به رفتار همه ما دارد. متاسفانه درصد قابل توجهی هشدارها را جدی نمی گیرند. این جابجایی ها و مسافرت ها و ایجاد تراکم کردن ها باید تا حد ممکن پرچیده شود و گرنه وزارت بهداشت و درمان در انجام رسالت خود دچار کاستی خواهد شد. شما سه ماهی را در نظز بگیرید ولی از خدا می خواهیم ما را کمک کند و دفع ضرر نماید.

پاسخ به سوالات(۷): امروزه نظام سلامت در بیماریهای غیرواگیر نقش گسترده ای دارد ولی در بیماریهای واگیر جدید مثل ویروس های جدید صادر شده از چین خیر، فقط بیماریهای واگیر واکسن دار تحت کنترل است!

در این کار چون بیماری نوپدید و جدید است و واکسن و داروی موثر هم ندارد، در همه کشورها غافلگیری تا حدی وجود دارد. شایعه پراکنان و محتکران هم کار را برای وزارت بهداشت خیلی سخت کردند. سازماندهی تیم عملیاتی مان هم قدری اشکال دارد، کار بهنر است دست متخصصان مربوطه باشد، از جمله اپیدمیولوژیست ها، ضمنا در گذشته هم همه اش این وزارتخانه به درمان توجه کرده و در حوزه بهداشت و مدیریت بهداشتی کمی عقب ماندیم، ولی اوضاع خوشبختانه رو به مدیریت است. باید از این تجربه استفاده کنیم، تا نظام پیشگیری و مراقبت خود را همواره قوی تر کنیم و در روابط برون بخشی پبشتر تلاش کنیم. البته شبکه بهداشت و درمان ما در دنیا وضعیت خوبی دارد.

پاسخ به سوالات(۸):  ما الان نسبت به ووهان در چه مرحله ای از اپیدمی هستیم؟

اگر ما برای اپیدمی یک بیماری سه مرحله در نظر بگیریم. ما الان در مرحله اول یعنی افزایش بیماری هستیم. ووهان چین هم اکنون مرحله دوم و یا مرحله پایداری و یا ایستایی را در حال پشت سر گذاشتن و ورود به مرحله نهایی یعنی مرحله کاهشی است.

پاسخ به سوالات(۹):  من جوابم را نگرفتم چند ماه دیگر کرونا شکست می خورد؟

ما الان در مرحله اول هستیم. هر وقت به مرحله کاهشی رسیدیم و پس از صفر شدن ابتلاء (Morbidity)، بیست و هشت روز بعد هم ابتلای جدید نداشتیم، آن روز باید شکست ویروس را اعلام کنیم. فراموش نکنیم که ویروس خودبخود شکست نمی خورد. ویروس را در درجه اول مراقبت فردی ما و درجه بعد رفتار ملی ما شکست خواهد داد.

پاسخ به سوالات(۱۰): بحث قرنطینه در بیماری کووید ۱۹ را چقدر قبول دارید؟ آیا اینکه گفته شود قرنطینه مربوط به قدیم است، مربوط به جنگ جهانی دوم است، حرف درستی است؟ بهتر نبود در بحث کرونا، قم قرنطینه می شد؟ الان هم دیر نشده!

اینجا هم اول باید قرنطینه (Quarantine) را تعریف کنیم.

قرنطینه به محدودیت جابجایی و تماس های افراد و حیوانات سالمی که در دوره نهفتگی یک بیماری مسری در معرض آن قرار گرفته اند، گفته می شود.

این اقدام، به منظور پیشگیری از انتقال بیماری در دوره کمون، در صورتی که احتمال بروز عفونت، وجود داشته باشد ،صورت می گیرد و شامل قرنطینه کامل و تعدیل شده می یاشد:

قرنطینه می تواند به شکل های زیر باشد.

الف ـ قرنطینه مطلق یا کامل (quarantine complete or Absolute)

عبارتست از محدود کردن آزادی جابجایی آنهایی که در معرض یک بیماری مسری، قرار گرفته و در دوره کمون آن به سر می برند، به مدتی که از طولانی ترین دوره کمون معمولی آن بیماری بیشتر نباشد، به طریقی که به شکلی موثر از تماس آنها با کسانی که در معرض چنین آلودگی قرار نگرفته اند پیشگیری شود.

ب) قرنطینه تعدیل شده (quarantine Modified)

به محدودیت انتخابی آزادی نسبی حرکت تماس ها گفته می شود، که معمولا بر اساس اطلاع یا تصور وجود اختلاف در حساسیت آنها نسبت به ابتلاء به بیماری و برای پیشگیری از خطر انتقال آن صورت می گیرد . این عمل ممکن است به منظور رسیدن به شرایط خاصی طرح ریزی شود . ممانعت از رفتن کودکان به مدرسه، مستثنی کردن افراد ایمن از اقداماتی که در مورد افراد حساس باید اجراء شود و یا محدود کردن افراد نظامی از رفتن به محلها و یا واحدهایی خاص، مثالهایی از این نوع قرنطینه تعدیل شده می باشد.

اعمال مراقبتهای شخصی، نظارت دقیق پزشکی و یا غیره بر روی تماس ها به منظور تشخیص سریع آلودگی و یا بیماری آنها بدون ایجاد محدودیت در حرکت، جدا کردن قسمتی از یک گروه از افراد و یا حیوانات اهلی از دیگران برای منظورهای خاص، کنترل و یا تحت نظر گرفتن آنها، خارج کردن کودکان حساس و بردن آنها به خانه های افراد مصون، برقراری مرزهای بهداشتی برای محافظت افراد غیرآلوده از قسمت آلوده یک جامعه، از اقداماتی است که می توان انجام داد.

در رابطه با بیماری کرونا در صورتی که کانون آلودگی در شروع بیماری مسجل بود، بایستی آن منطقه در قرنطینه کامل قرار می گرفت. برای سایر مناطق حسب تشخیص اپیدمیولوزیست ها و بر اساس شواهد مورد بررسی و تحلیل یافته ها، معمولا قرنطینه تعدیل شده و خانگی در نطر گرفته می شود، قطعا این حرف که گفته شود؛ قرنطینه دیگر قدیمی شده و کاربرد ندارد، حرف غیرعلمی و غلطی ست. همین که آقای وزیر مکررا از مردم درخواست می کنند در خانه بمانید، این اسمش نوعی قرنطینه هست، معمولا بهش خانه نشینی و یا ایزولاسیون می گویند. مطمئنا مسئولین چون مردم ایران را مردم فهیمی می دانند، از مردم درخواست می کنند که خودشان این محدودیت جابجایی را مدیریت کنند.

پاسخ به سوالات(۱۱): ویروس کرونا چرا بیشتر روی ریه اثر میذاره؟

این ویروس سرما دوست است. بنابر این مستقیما به ریه حمله می کند، زیرا درجه حرارت در آنجا کمتر از بقیه قسمت های بدن و در حدود ۳۳ درجه سانتی گراد است.

افراد آنلاین در همین لحظه: ۴۶۱، ساعت ۲۰٫۳۴

پاسخ به سوالات(۱۲): آیا عفونت بیمارستانی در بیماری کووید ۱۹ وجود دارد؟ به چه میزان؟

اولا ببینیم عفونت بیمارستانی چیست. 

 Nosocomial infection، عفونتی که از یک تسهیلات پزشکی منشاء گرفته باشد. به عبارت دیگر، عفونتی در بیمار مراجعه کننده به بیمارستان یا سایر مراکز مراقبت های بهداشتی که بیمار در هنگام مراجعه به آن مرکز نه به آن مبتلا بوده و نه در دوره کمون آن قرار داشته است. عفونت هایی که بیمار، علائم آنها را پس از ترخیص از بیمارستان نشان می دهد و همچنین عفونت های مشابه در کارکنان بیمارستان را نیز در بر می گیرد.
در واقع زمانی از اصطلاح “عفونت بیمارستانی” استفاده می کنیم که یکی از شروط زیر، حاصل شود:
۱ ـ طی ۴۸ ساعت بعد از بستری شدن
۲ ـ تا سه روز پس از ترخیص
۳ -تا سی روز پس از عمل جراحی، ایجاد شود.
عفونتهای بیمارستانی، معمولا به صورت عفونت ادراری، عفونت محل عمل جراحی، گاستروآنتریت، مننژیت … و پنومونی تظاهر می نماید.

ثانیا در رابطه با بیماری کووید ۱۹ آنطور که مبتنی بر شواهد گفته شده، ۴۰ تا ۴۵ درصد آلودگی ها از طریق بیمارستان بوده است. 

پاسخ به سوالات(۱۳): چرا همه موارد مشکوک در بیماری کووید ۱۹ تست نمی شوند؟ به چه میزان؟ بعضا گفته شده، فعلا نیازی نیست.

در برنامه های مراقبت و کنترل بیماری های مسری به عنوان یک اقدام اساسی، به تعریف مورد نیز می پردازند و موارد را در قالب مفاهیم مشکوک، محتمل و قطعی، طبقه بندی می نمایند.

مورد مشکوک یا مظنون(Suspect) به فردی گفته می شود که سابقه او و یا نشانه هایی که بروز می دهد این تصور را ایجاد می کند که ممکن است مبتلا به یک بیماری مسری خاصی باشد. در سیستم مراقبت بیماری ها این واژه برای بیماری های مختلف، به طور جداگانه تعریف می شود.

شایان ذکر است که تعریف مورد مشکوک (case suspected) براساس تشخیص بالینی توسط کارشناسان و بدون انجام آزمایش های بالینی صورت می گیرد.

در حالی که تعریف مورد محتمل (probable case) براساس تشخیص بالینی و مثبت شدن نتیجه آزمایشات غیراختصاصی، انجام می شود.

تعریف مورد قطعی (case confirmed) بر اساس تشخیص بالینی و تایید آزمایشگاهی صورت می گیرد.

هم اکنون سخنگوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی هر روز موارد قطعی بیماری کووید ۱۹ را اعلام می کند. این بدان معنی است که این افراد هم تشخیص بالینی داده شده اند و هم تست آزمایشگاهی و یا حتی CT  ریه تایید شده دارند. ولی موارد مشکوک ممکن است صرفا بر اساس تشخیص بالینی باشند. در اغلب کشورها فعلا به‌ دلیل کمبود کیت‌های آزمایش، تست ویروس کرونا تنها از افراد بیمار و بستری در بیمارستان گرفته می‌شود؛ اما با افزایش دسترسی به کیت‌های آزمایشگاهی ممکن است بیماران بیشتری با دستور پزشک موفق به انجام این آزمایش شوند. به نظر بنده تنها راه برای تشخیص نهایی بیماری کووید ۱۹، انجام آزمایش با کیت در کنار بررسی سی‌تی‌اسکن سینه است ولی اگر بپرسند آیا لازم است برای همه بیماران این اقدامات را انجام دهیم؟ بنده عرض می کنم، نه

پاسخ به سوالات(۱۴): آیا درسته هرچه پیش رویم از تهاجمی بودن بیماری کم میشه و فوت هم کم میشه؟ 

بله، تا حدودی می تواند درست باشه، هر چه افراد شدیدا بیمار بستری شوند، اینها کمتر می توانند افراد دیگر را آلوده کنند و احتمالا آلودگی های بعدی توسط بیمارانی خواهد بود که نوع خفیف تری را منتقل می کنند. ماهیت اپیدمی هم رو به همین  سمت است 

پاسخ به سوالات(۱۵):  برای کمبود تجهیزات چه پیشنهادی دارید؟ در حال حاضر ما در بهداشتیم ولی فقط ۵ عدد ماسک معمولی بهمون دادند. با توجه به صحبت آقای دکتر نمکی که بهداشت ماسک دارد. هر روز مراجعینی که به طور معمول به ما مراجعه نمیکردند برای دریافت ماسک به ما مراجعه می کنند و بعد شنیدین اینکه ماسک نداریم بحث و دعوا و …

کادر بهداشت و درمان باید تجهیزات لازم را داشته باشند. نقص دفاعی برخی از آن ها باید جبران شود. همه ما و مدیران باید با حساب و کتاب حرف بزنیم. شرطش هم این است که همچون شهید عزیزمان حاج قاسم سلیمانی از وسط میدان و از خط مقدم جبهه خبرها را مخابره کنند تا با واقعیت ها جور باشد. کمبود وسایل در همه جا مشهود است. هم برای مردم و هم مجموعه های بهداشتی و درمانی، ان شاء الله مسئولین امر به وزارت بهداشت کمک کنند و کار آنها را در مبارزه با این ویروس دشوار نسازند.

پاسخ به سوالات(۱۶):  با سلاح بیولوژیک بودن ویروس کرونا چقدر موافقید؟

برخی مسئولین گمانه هایی را مطرح کرده اند و مواردی را در دست تحقیق و بررسی دارند که قطعا بعد از رسیدگی اعلام نظر می کنند. به هر حال در این رابطه مراجع ذیصلاح در آینده نظر خواهند داد. 

پاسخ به سوالات(۱۷):  این درسته که ستاد مبارزه با کرونا را به وزارت بهداشت سپردند؟ آیا این ساختار کفایت می کند؟

رکن اصلی در این مبارزه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است. ولی این مسئله ابعاد مختلف دارد. بنابر این بنده معتقدم بایستی رییس جمهوری با هماهنگی کامل با شورای عالی امنیت ملی و ستاد کل نیروهای مسلح، در راس اینکار باشند. در استان ها هم همینطور، باید محور کار شخص رییس جمهور و استانداری ها باشند. اینجوری ساختار قوی تر می شد و دستورات سریع تر اجرا می گردید. هماهنگی بین دستگا ه ها آسانتر شکل می گیرد.

وزارتخانه و دانشگاه ها و بیمارستان ها به قدر کافی کار دارند و در این مسئله درگیرند. بدیهی است که محور در مسائل تخصصی و پزشکی، این وزارتخانه است. با این وجود شهامت و غیرت مسئولین این وزارتخانه و دانشگاه های علوم پزشکی را در پذیرش این مسئولیت خطیر و اداره این موضوع مهم تحسین می کنیم و بر دستان شان بوسه می زنیم و از همه دستگاه ها و سازمان ها می خواهیم به داد این عزیزان برسند و به ویژه مردم درخواست های صمیمانه و دلسوزانه وزیر محترم بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را جدی بگیرند.

پاسخ به سوالات(۱۸): آیا امکان دارد فرد مبتلا به کرونا، آزمایش کیت اش منفی باشد؟

بله،  درصدی مثبت کاذب و منفی کاذب با کیت گزارش شده است.

پاسخ به سوالات(۱۹):  برای آزمایش این بیماری از کجا و چگونه باید نمونه گرفت؟

انجام آزمایش برای ویروس کرونا جدید، تفاوت چندانی با آزمایش آنفلوانزا ندارد. پزشکان اول باید نمونه‌ی آزمایش را که برای وجود ویروس بررسی خواهد شد، از بیمار بگیرند. متخصصان بهداشت می‌گویند ویروس کرونا با تکثیر در دستگاه تنفسی موجب بروز بیماری تنفسی می‌شود؛ بنابراین متخصصان بالینی از طریق دهان و بینی از گلو نمونه‌برداری می‌کنند و ممکن است خلط سینه‌ی بیماران با سرفه‌ی تر را نیز برداشت کنند. متخصصان فنی آزمایشگاه معمولا از روشی به‌نام RT-P.C.R یا واکنش زنجیره‌ای پلیمراز رونوشت‌بردار معکوس استفاده می کنند.

به‌گفته‌ی دکتر دیوید هوپر، رئیس واحد کنترل عفونت در بیمارستان عمومی ماساچوست آمریکا، بعید است که دیگر مایعات بدن مورد آزمایش قرار گیرند؛ زیرا بیماری کووید ۱۹ تاکنون مانند آنفلوانزا بوده و در ریه‌ها متمرکز است. از این‌رو متخصصان بهداشت به‌طور معمول دیگر انواع مواد بدن نظیر مدفوع، ادرار یا خون را آزمایش نخواهند کرد؛ هرچند این رویه ممکن است در آینده تغییر کند.

پاسخ به سوالات(۲۰): با توجه به سطوح نظام مراقبت بیماری ها در ایران چه بیماری هایی در این لیست باید مورد ثبت قرار گیرد؟ آیا در دنیا هم به این شکل است؟ آیا کرونا هم در این تقسیم بندی قرار می گیرد؟

سطوح نظام مراقبت بیماریها در ایران عبارتست از: ۱ـ شهرستان  ۲ـ استان  ۳ـ ملی

بیماریهای منظور شده در لیست مراقبتهای بین المللی شامل این بیماری هاست: سیاه زخم، تب دانگ، بروسلوز، دیسانتری بومی، هموفی لوس آنفلوآنزای نوع B ،هپاتیت C ، آنفلوآنزا، لیشمانیوز، لپتوسپیروز، مننژیت مننگوکوکی، اونکوسرکیاز، سیاه سرفه، هاری، سالمونلوز حیوانی و شیستوزومیاز.

طبقه بندی زمانی مراقبت بیماریها در ایران شامل این موارد است:

۱ ـ گزارش فوری (تلفنی): شامل : فلج اطفال، هاری، وبا، کزاز نوزادان، سرخک، مننژیت، تب های خونریزی دهنده، دیفتری، تیفوس، تب زرد، تب راجعه و طاعون.

۲ ــ گـزارش غیر فوری (کتبـی) : شـامل : مالاریـا، سالک، کالاآزار، سل، سیفیلیس، تب مالت، هپاتیت، سیاه زخم، کزاز بالغین، ایدز، توکسوپلاسموز، هیداتیدوز، آمیبیاز، سوزاک، جذام، اسهال خونی باکتریایی و سیاه سرفه.

به نظر بنده در شرایط حاضر بیماری کووید ۱۹ جزو موارد گزارش تلفنی و کتبی است. در سیستم ایران از طریق پورتال سیب است.

پاسخ به سوالات(۲۱): چرا وقتی خیلی راحت میشه از chest X-ray بیماری رو تشخیص داد و از بیماری ریوی دیگه ای افتراق داد ولی باز به استفاده از کیت اصرار دارن با این همه مشکلاتی که کیت ها دارند مثل استفاده نادرست توسط گیرنده؟

یکی از دلایلش این میتونه باشه که بعد از ایکس ری و یا سی تی اسکن باید مرتبا محل ضد عفونی بشه و این وقت گیر و نیازمند تمهیدات است. لذا این موارد برای تشخیص های قطعی و روند درمان اغلب لزوم دارد.

افراد آنلاین در همین لحظه: ۶۶۱، ساعت ۲۱٫۳۳

پاسخ به سوالات(۲۲): با توجه به سطوح یشگیری، برای ارتقای سطح سلامت چه مدلی را پیشنهاد می کنید؟

مفهوم پیشگیری در چهارچوب سطوح پیشگیری، بهتر درک می شود . به طور کلی امروزه پنج سطح از پیشگیری مطرح است که عبارتند از:

۱ ـ پیشگیری مقدماتی یا نخستین (prevention Primordial): مربوط به جلوگیری از پیدایش و برقراری عوامل خطرزای بیماری است.

۲ ـ پیشگیری سطح اول (prevention Primary): بر پیشگیری از بروز بیماری در اشخاص سالم توجه دارد.

۳ ـ پیشگیری سطح دوم (prevention Secondary): به مرحله قبل از استقرار علایم بالینی مربوط است و موضوع آن کشف به موقع و درمان بیماریها قبل از ایجاد علایم و نشانی های واضح بالینی است.

۴ ـ پیشگیری سطح سوم (prevention Tertiary) : مربوط به مراحل پیشرفته بیماری یا ایجاد ناتوانی است.

۵ ـ پیشگیری سطح چهارم (prevention Quaternary): مربوط به جلوگیری از خطرات مربوط به مداخلات غیرضروری و یا بیش از حد لازم پزشکی است.

مدل پیشنهادی بنده برای ارتقای سطح سلامت در این بیماری، همان مدل مشهور حلقه سه گانه  آموزش بهداشت، پیشگیری و حفظ سلامتی است.

پاسخ به سوالات(۲۳): برای پیشگیری از کرونا از چه نوع الکلی استفاده کنیم؟

استفاده از الکل  برای از بین بردن ویروس‌ کرونا برای شستشوی دستها و سطوح توصیه می شود.

برای ضدعفونی دستها، الکل طبی ۷۰ درجه و برای ضد عفونی سطوح، الکل (اتانول) صنعتی ۷۰ درجه پیشنهاد می شود.

برخلاف تصور مردم، تاثیرگذاری و قدرت میکروب کشی الکل ۷۰ درجه بیشتر از ۹۶ است.

الکل طبی ۷۰ درجه، حاوی گلیسیرین هم هست که از خشک شدن پوست جلوگیری می کند.

محصولات این چنین را حتما از داروخانه ها و مکان های مورد اعتماد بخرید و به برچسب آن ها و پروانه ساخت شان دقت لازم داشته باشید.

در واکسناسیون و تزریقات، هم از الکل ۷۰ درجه استفاده می شود. برای تهیه الکل ۷۰ درجه از ۹۶ درجه می توان به ازای هر ۷۳ میلی لیتر الکل ۹۶ درجه، ۲۷ میلی لیتر آب مقطر به آن اضافه کرد.

برای ضد عفونی کردن اماکن و واحدهای صنفی برای مقابله با ویروس کرونا هرگز نباید از الکل متانول استفاده کرد. این نوع الکل به شدت سمی است و از طریق جذب پوستی و یا استنشاق بخار می‌تواند مسمومیت شدید، کوری و حتی مرگ ایجاد کند.

پاسخ به سوالات(۲۴): سیستم دفاعی و ایمنی خودمان را برای مقابله با کرونا چگونه تقویت کنیم؟

قراره سوالات مدیریتی و در راستای اپیدمیولوژی بیماری بپرسید، کم کم دارید سوالات مربوط به مطب و کلینیک می پرسید. این یعنی اینکه سوالات ته کشیده و بایستی ختم کلاس را اعلام کنیم. باشه این سوال را جواب می دهم. با ماندن در خانه، ورزش، مطالعه، استراحت، تغذیه مناسب و غلبه بر استرس و تقویت عواطف و همدلی، سیستم دفاعی و ایمنی را ارتقاء دهیم.

پاسخ به سوالات(۲۵): با توجه به گسترش COVID-19 در سطح جهان در چه صورت پاندمی محسوب می شود؟

وقتی که حداقل در کشورهای دو قاره اپیدمی شد، حالا هم که این بیماری از ۱۰۰ کشور گذشته، میشه گفت به سمت پاندمی می رویم.

پاسخ به سوالات(۲۶): ضمن تشکر از شما استاد محترم دو سوال دارم
– با توجه به جنس بحران کرونا مناسب نیست مسئولیت و مدیریت آن در ستاد بحران با اپیدمیولوژیست ها باشد؟
-آیا الگوی استانداردی برای مدیریت بیماریهای واگیر و غیر واگیر به تفکیک وجود دارد؟ و یا حداقل در کشوری هست و آیا سارمات بهداشت جهانی توصیه ای در این خصوص داشته؟ البته که به نظر من شرایط اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی و سیاسی هر جامعه می تواند تاثیرگذار بر آن باشد.

متشکرم. بله، کار اصلی بر دوش اپیدمیولوژیست ها، عفونی ها، پزشکی اجتماعی ها، بهداشت محیط ها و رشته های مشابه باید باشد. در جمع آوری داده ها و تحلیل آن ها و مطالعات بعدی، آن ها نقش اساسی دارند. در وزارت بهداشت هم حوزه بهداشتی و مراقبتی بیشتر از همه حوزه ها، باید حضور فعال داشته باشد. در باره سوال دوم بله، الگو وجود دارد. هم در سطح جهان و هم مناطق ششگانه سازمان بهداشت جهانی و معمولا این الگوها بین کشورها مبادله می شود و دستاوردها نیز گزارش می گردد. کارشناسان سازمان بهداشت جهانی اخیرا به ایران آمدند و روند کار و نحوه ثبت اطلاعات را بررسی کردند، راضی بودند و آن ها بر همه کشورها که الان به ۱۰۰ کشور رسیده، یعنی نزدیک به نیمی از کشورهای جهان در این مورد نظارت دارند و حسب شرایط هر کشوری رهنمودهایی هم می دهند. تغییراتی که این بیماری از خود در کشورهای مختلف نشان می دهد را هم رصد می کنند. بله نظر شما هم تا حدودی درست است و تمایز ایجاد می کند. 

پاسخ به سوالات(۲۷):  وقتی می گوییم کسی که تست مثبت داشته و بیمار دچار کووید ۱۹ محسوب می شده، با بهبودی بیمارستان را ترک کرده است،یعنی چه شرایطی پیدا کرده است؟

در چین بهبودی یعنی موقع ترخیص از بیمارستان سی تی اسکن ریه ی نرمال و دو تا تست PCR منفی به فاصله ۲۴ ساعت داشته اند. آمار بهبودی با این تعریف در چین ۷۰ درصد بوده است.

پاسخ به سوالات(۲۸): بیشتر مرگ و میرها در چه گروه سنی بوده است؟

آمار چین می گوید در سالمندان بالای ۸۰ سال، میزان مرگ و میر ۲۱ درصد و بیش از بقیه گروه های سنی بوده است.

پاسخ به سوالات(۲۹):  صریحا بگویید قرنطینه فایده دارد یا نه؟

تجربه چین و ووهان در استان هوبی می گوید، قرنطینه مفید است. اگر چین این شهر و این استان را قرنطینه نمی کرد. فاجعه بزرگی اتفاق می افتاد. به نظر بنده در چنین مواقعی، قرنطینه یک راهبرد جدی است. 

پاسخ به سوالات(۳۰):  یکی از بستگان اینجانب کرونا دارد، فقط دو روز بستری کردند و مرخص کردند و گفتند نیازی هم نیست، دارو مصرف کند، فقط مایعات و تب بر و مسکن مصرف کند، به نظر شما اینکار درست است؟

این سوال را هم به عنوان سوال آخر جواب می دهم. به‌ سیستم بهداشت و درمان کشورمان اعتماد کنیم. به نظر بنده هم، بیماران سرپایی نیاز به دارو ندارند. این بیماران باید در خانه قرنطینه شوند. استراحت کنند، هر روز استحمام کنند، تغذیه مناسب داشته باشند. مایعات، سبزیجات و میوه مصرف کنند و  هر از چند، تنفس عمیق داشته باشند. اگر لازم شد از مسکن و تب بر هم استفاده کنند و آرامش خود را حفظ کنند. برای این بیماران محیط خانه و اتاق مجزا بهتر از هرجایی هست. اگر خدای ناکرده حالشان بد شد، با اورژانس و یا بیمارستان تماس گرفته شود. تا حد ممکن نباید تراکم بیمارستانی به وجود آورد و بر ظرفیت بیمارستان ها و همچنین لودکاری پزشکان و پرستاران افزود. آنها این روزها و شب ها بسیار پرکارند و روزها و شب های پرکاری را هم پیش رو دارند. خداوند بر توان و بهره کاری آنها بیفزاید و به آن ها و خانواده هاشان سلامتی عطا فرماید و شر این ویروس منحوس را از سر مردم ایران و همه ملت های جهان هر چه سریعتر کم کند.



*دکتر خلیل علی محمدزاده ، رییس مرکز تحقیقات سیاستگذاری اقتصاد سلامت، دکترای پزشکی ، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، دکترای تخصصی مدیریت خدمات بهداشتی – درمانی، دانشیار گروه مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی

نظر دادن